Trong những ngày cuối vụ Xuân, thời tiết tại Bắc Trung Bộ chuyển sang trạng thái nắng mạnh kéo dài, gần như không có mưa diện rộng. Diễn biến này xuất hiện đúng vào thời điểm phần lớn diện tích lúa đã chín và bước vào cao điểm thu hoạch, khiến yếu tố thời tiết trở thành nhân tố quyết định trực tiếp đến tiến độ gặt cũng như chất lượng hạt lúa.
Thời tiết hiện tại thuận lợi cho thu hoạch nhưng tiềm ẩn hao hụt nếu chậm tiến độ
Theo dự báo của Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, khu vực Bắc Trung Bộ, bao gồm Nghệ An và Hà Tĩnh, duy trì nền nhiệt 30 - 33°C, nắng tập trung vào buổi trưa và đầu giờ chiều, độ ẩm giảm nhanh.
Điều kiện khô ráo giúp đồng ruộng thoát nước nhanh, tạo thuận lợi cho máy gặt hoạt động và giảm đáng kể chi phí phơi sấy sau thu hoạch. Nhiều địa phương đang tận dụng chuỗi ngày nắng liên tục để đẩy nhanh tiến độ gặt, hạn chế rủi ro do thời tiết bất lợi về sau.
Tuy nhiên, khi lúa đã chín hoàn toàn nhưng chưa được thu hoạch kịp thời, nền nhiệt cao có thể làm hạt mất nước nhanh, dẫn đến giảm trọng lượng tự nhiên và tăng tỷ lệ rơi rụng trong quá trình thu hoạch. Ở những khu vực thu hoạch chậm, đặc biệt là nơi thiếu máy móc hoặc nhân lực, nguy cơ hao hụt sản lượng bắt đầu xuất hiện rõ rệt.
Sự chênh lệch giữa các trà lúa cũng khiến tác động của thời tiết trở nên rõ hơn. Những diện tích gieo cấy muộn, vẫn đang trong giai đoạn cuối của quá trình vào chắc, có thể bị ảnh hưởng khi nắng nóng kéo dài làm quá trình tích lũy tinh bột diễn ra nhanh nhưng không đồng đều.
Dự báo tháng 5 có mưa chuyển mùa có thể ảnh hưởng đến thu hoạch cuối vụ
Theo xu thế dự báo mùa của Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, khu vực Bắc Trung Bộ từ đầu đến giữa tháng 5 có khả năng xuất hiện mưa rào và dông rải rác, đánh dấu giai đoạn chuyển từ thời tiết khô sang ẩm hơn.
Nếu mưa đến sớm trong khi nhiều diện tích lúa vẫn chưa thu hoạch xong, nguy cơ phát sinh rủi ro sẽ tăng lên. Lúa chín gặp mưa có thể bị đổ ngã, giảm chất lượng hạt và gây khó khăn cho quá trình thu hoạch cơ giới. Những ruộng đã cắt nhưng chưa kịp phơi cũng dễ bị ẩm, ảnh hưởng đến chất lượng bảo quản.
Ngược lại, với những diện tích đã thu hoạch sớm, mưa đầu mùa không gây ảnh hưởng đáng kể, thậm chí có thể giúp cải thiện độ ẩm đất, tạo điều kiện thuận lợi cho việc chuẩn bị vụ sản xuất tiếp theo.
Trong bối cảnh thời tiết hiện nay, giai đoạn từ cuối tháng 4 sang đầu tháng 5 được xem là thời điểm then chốt đối với sản xuất lúa vụ Xuân tại Bắc Trung Bộ. Sự kết hợp giữa nắng nóng kéo dài và khả năng xuất hiện mưa chuyển mùa sẽ quyết định trực tiếp đến tiến độ thu hoạch, mức độ hao hụt và chất lượng lúa hàng hóa của toàn vùng.