Cuối tháng 4, khu vực đồng bằng sông Hồng ghi nhận xu hướng thời tiết chuyển sang nắng ấm rõ rệt sau giai đoạn rét muộn đầu vụ. Nhiệt độ tăng dần, độ ẩm cao vào sáng sớm và giảm nhanh vào buổi trưa đang tạo ra điều kiện đặc trưng của giai đoạn giao mùa. Diễn biến này xuất hiện đúng thời điểm phần lớn diện tích lúa vụ Xuân đã bước vào giai đoạn trỗ bông hoặc chuẩn bị trỗ, khiến yếu tố thời tiết trở thành biến số quan trọng quyết định trực tiếp đến năng suất.
Thời tiết hiện tại thuận lợi cho trỗ bông nhưng rất nhạy cảm với biến động nhiệt
Theo dự báo của Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, khu vực đồng bằng sông Hồng bao gồm Hà Nội, Hưng Yên, Ninh Bình và các địa phương lân cận đang duy trì nền nhiệt phổ biến 28 - 31°C, có ngày trên 31°C, ngày nắng, sáng sớm có ẩm.
Trong điều kiện này, quá trình trỗ bông và thụ phấn diễn ra khá thuận lợi nếu thời tiết ổn định. Ánh sáng tốt giúp tăng quang hợp, hỗ trợ vận chuyển dinh dưỡng lên bông, tạo tiền đề cho số hạt chắc cao. Nhiều diện tích lúa đang trỗ tương đối đồng đều, bông dài, hạt phân hóa tốt.
Tuy nhiên, đây cũng là giai đoạn nhạy cảm nhất. Nếu xuất hiện nắng nóng tăng nhanh trong vài ngày liên tiếp, đặc biệt vào đúng thời điểm trỗ rộ, hạt phấn có thể giảm sức sống, làm tăng tỷ lệ lép. Ngược lại, nếu độ ẩm cao kéo dài vào sáng sớm kết hợp ruộng dày, nguy cơ bệnh đạo ôn cổ bông có thể gia tăng.
Dự báo tháng 5 mưa dông gia tăng tác động trực tiếp đến quá trình hình thành hạt
Theo xu thế dự báo mùa của Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, từ đầu tháng 5, khu vực Bắc Bộ sẽ gia tăng các đợt mưa rào và dông, chủ yếu vào chiều tối, kèm theo khả năng có gió mạnh cục bộ.
Diễn biến này trùng với thời điểm lúa đang trỗ và bắt đầu vào chắc, khiến tác động của thời tiết trở nên rõ rệt hơn. Nếu mưa xuất hiện đúng thời điểm trỗ rộ, đặc biệt kèm gió, quá trình thụ phấn có thể bị gián đoạn, làm tăng tỷ lệ lép hạt. Những ruộng sinh trưởng không đồng đều hoặc bón phân mất cân đối sẽ chịu ảnh hưởng rõ hơn.
Ở chiều ngược lại, nếu mưa xuất hiện sau khi lúa đã trỗ xong và ở mức vừa phải, đây lại là yếu tố tích cực giúp duy trì độ ẩm đất, giảm áp lực tưới và hỗ trợ quá trình tích lũy tinh bột trong hạt.
Ngoài ra, độ ẩm tăng trong tháng 5 cũng tạo điều kiện cho sâu cuốn lá và rầy lưng trắng phát sinh nếu không theo dõi sát.
Diễn biến thời tiết tại đồng bằng sông Hồng đang bước vào giai đoạn bản lề của vụ Xuân. Sự ổn định của nền nhiệt trong thời kỳ trỗ bông và các đợt mưa dông đầu mùa trong tháng 5 sẽ quyết định trực tiếp đến tỷ lệ hạt chắc và năng suất thực tế trên từng cánh đồng.