Tháng 06/2026 là thời điểm nhiều vùng sản xuất lúa Hè Thu tại Khánh Hòa tiếp tục xuống giống hoặc bước vào giai đoạn mạ, bén rễ và đẻ nhánh. Đây cũng là lúc nắng nóng gia tăng, lượng nước trên sông suối giảm và nhiều hồ chứa không còn duy trì được dung tích thuận lợi như những năm đủ nước.
Đối với cây lúa, thiếu nước ngay từ đầu vụ không chỉ làm chậm tiến độ gieo sạ mà còn có thể ảnh hưởng đến mật độ cây, khả năng đẻ nhánh và số bông hình thành sau này. Những chân ruộng cao, khu vực cuối kênh và diện tích phụ thuộc vào nước trời đang đối mặt với rủi ro lớn nhất.
Hơn 150 héc-ta lúa Hè Thu đã được xuống giống tại Vạn Ninh
Theo thông tin công bố ngày 04/06/2026, đến hết tháng 05/2026, nông dân xã Vạn Ninh đã xuống giống hơn 150 héc-ta lúa Hè Thu. Địa phương xác định việc theo dõi sản xuất, phòng chống hạn và bảo đảm nguồn nước tưới là một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tiếp theo.
Những diện tích được gieo vào cuối tháng 05/2026 sẽ trải qua giai đoạn nảy mầm, mạ và bắt đầu đẻ nhánh trong tháng 06/2026. Đây là thời kỳ bộ rễ còn phân bố chủ yếu ở lớp đất mặt, khả năng khai thác nước ở tầng đất sâu còn hạn chế.
Nếu ruộng bị khô trong nhiều ngày, hạt giống có thể nảy mầm không đều, cây mạ sinh trưởng chậm và số cây sống trên một đơn vị diện tích giảm. Trường hợp ruộng vừa được tưới lại sau thời gian khô kéo dài, cây lúa cũng có thể bị sốc do nhiệt độ đất và độ ẩm thay đổi quá nhanh.
Ngược lại, nếu có mưa đầu mùa với lượng vừa phải, đất được làm ẩm đều và ruộng giữ được lớp nước nông, cây lúa sẽ có điều kiện bén rễ, hồi xanh và đẻ nhánh thuận lợi hơn. Vì vậy, hiệu quả của lượng mưa trong tháng 06/2026 phụ thuộc lớn vào khả năng giữ nước tại từng cánh đồng.
Nắng nóng làm nhu cầu nước của ruộng lúa tăng nhanh
Đài Khí tượng Thủy văn tỉnh Khánh Hòa dự báo nắng nóng trong vụ Hè Thu năm 2026 có thể gia tăng về cường độ và kéo dài. Một số khu vực từng ghi nhận nhiệt độ từ 37 đến 38 độ C, trong khi nhiệt độ trung bình được dự báo cao hơn trung bình nhiều năm từ 0,5 đến 1,5 độ C.
Nhiệt độ cao làm nước trên mặt ruộng bốc hơi nhanh, đồng thời tăng lượng nước thoát qua lá lúa. Những ruộng có lớp nước mỏng hoặc không được cấp nước thường xuyên có thể chuyển từ trạng thái đủ ẩm sang khô mặt chỉ trong thời gian ngắn.
Ở giai đoạn mạ và đẻ nhánh, thiếu nước khiến cây giảm hình thành chồi mới, lá cuốn lại vào thời điểm nắng mạnh và sinh khối tích lũy chậm. Nếu tình trạng này kéo dài, số nhánh hữu hiệu có thể giảm, kéo theo nguy cơ giảm số bông trên một đơn vị diện tích.
Nắng nóng còn làm nhiệt độ lớp nước nông trên ruộng tăng cao. Nếu giữ nước liên tục nhưng không luân chuyển, nước nóng có thể ảnh hưởng đến hoạt động của bộ rễ, nhất là trên ruộng mới gieo, đất có tầng canh tác mỏng hoặc nhiều chất hữu cơ đang phân hủy.
Chân ruộng cao và cuối kênh đứng trước nguy cơ bỏ vụ
Nguồn nước phục vụ vụ Hè Thu năm 2026 tại Khánh Hòa được đánh giá gặp nhiều khó khăn. Nhiều hồ chứa chỉ còn dưới 40 đến 50 phần trăm dung tích thiết kế, trong khi dòng chảy trên sông suối thấp. Lưu lượng dòng chảy trên sông Cái Nha Trang có thời điểm được dự báo thấp hơn trung bình nhiều năm từ 30 đến 40 phần trăm.
Nguy cơ hạn hán và thiếu nước cục bộ được xác định gay gắt nhất trong khoảng từ tháng 06 đến tháng 08/2026. Điều này đồng nghĩa những diện tích lúa gieo muộn trong tháng 06/2026 có thể gặp khó khăn về nước đúng vào thời kỳ đẻ nhánh, làm đòng và trổ sau đó.
Toàn tỉnh dự kiến có khoảng 1.400 héc-ta diện tích sản xuất phải dừng cấp nước để ưu tiên nước sinh hoạt và chăn nuôi. Diện tích này không chỉ bao gồm ruộng lúa, nhưng cho thấy khả năng cấp nước cho sản xuất đã bị thu hẹp rõ rệt tại những khu vực phụ thuộc vào hồ nhỏ, đập dâng hoặc nguồn nước trời.
Đối với cây lúa, gieo sạ trên diện tích không được bảo đảm nước có thể dẫn tới tình trạng phải bơm chống hạn với chi phí cao, cây sinh trưởng không đồng đều hoặc buộc phải bỏ ruộng giữa vụ. Thiệt hại khi đó không chỉ là tiền giống mà còn bao gồm chi phí làm đất, phân bón, nhân công và lượng nước đã sử dụng trước đó.
Mưa dông chưa chắc giải quyết được thiếu nước
Trong tháng 06/2026, khu vực Trung Bộ có khả năng xuất hiện những đợt nắng nóng xen kẽ mưa dông cục bộ. Mưa có thể cung cấp lượng nước tạm thời cho ruộng lúa, giảm nhiệt độ không khí và giúp cây phục hồi sau những ngày nắng mạnh.
Tuy nhiên, mưa dông thường phân bố không đều và xảy ra trong thời gian ngắn. Có khu vực nhận được lượng mưa khá lớn nhưng vùng lân cận vẫn khô hạn. Nước mưa tập trung nhanh còn có thể chảy tràn khỏi ruộng nếu bờ vùng, bờ thửa bị hư hỏng hoặc cửa lấy nước không được điều chỉnh kịp thời.
Sau một trận mưa, lớp đất mặt có thể đủ ẩm trong vài ngày nhưng chưa chắc bổ sung đáng kể cho hồ chứa, sông suối và hệ thống kênh tưới. Vì vậy, không nên căn cứ vào một vài trận mưa cục bộ để mở rộng diện tích gieo sạ tại vùng chưa xác định được nguồn nước cho toàn bộ vụ.
Mưa dông đi kèm gió giật cũng có thể làm cây mạ bị dập lá, đất mặt bị xói và hạt giống mới gieo bị dồn vào chỗ trũng. Sau mưa lớn, nắng nóng trở lại nhanh còn làm mặt ruộng đóng váng, ảnh hưởng đến khả năng mọc của lúa gieo sạ.
Lúa ngắn ngày giúp giảm thời gian chịu hạn
Ngành nông nghiệp Khánh Hòa khuyến cáo các vùng chủ động được nguồn nước tập trung gieo sạ, thâm canh hợp lý và sử dụng nước tiết kiệm. Những khu vực có nguy cơ thiếu nước cuối vụ cần ưu tiên giống có thời gian sinh trưởng ngắn hoặc cực ngắn để rút ngắn thời gian cây lúa phải phụ thuộc vào nguồn tưới.
Tại khu vực phía bắc tỉnh, các giống được định hướng sử dụng gồm ML48, ML202, ML214 và Đài Thơm 8. Khu vực phía nam có thể bố trí ML214, TH41, An Sinh 1399 và OM4900 tùy điều kiện đất, lịch thời vụ và khả năng cung cấp nước.
Giống ngắn ngày không làm mất hoàn toàn nguy cơ hạn, nhưng giúp lúa hoàn thành các giai đoạn sinh trưởng sớm hơn, hạn chế gặp thời kỳ thiếu nước nghiêm trọng vào cuối vụ. Việc gieo đúng lịch và đồng loạt trong cùng khu vực cũng thuận lợi hơn cho điều tiết nước, chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh.
Lượng giống gieo sạ được khuyến cáo giảm còn khoảng 100 đến 120 ki lô gam trên mỗi héc-ta. Mật độ hợp lý giúp cây có không gian phát triển bộ rễ, giảm cạnh tranh nước và dinh dưỡng, đồng thời tạo điều kiện để từng cây đẻ nhánh tốt hơn.
Điều tiết nước phải bám sát từng giai đoạn sinh trưởng
Trong giai đoạn mới gieo và mạ non, mặt ruộng cần được giữ đủ ẩm, tránh để nước ngập sâu kéo dài hoặc khô nứt. Khi lúa bắt đầu đẻ nhánh, có thể áp dụng tưới "ướt - khô xen kẽ", nhưng không để ruộng khô đến mức cây cuốn lá kéo dài hoặc đất xuất hiện vết nứt lớn.
Các hợp tác xã và hộ sản xuất cần theo dõi lịch cấp nước của công trình thủy lợi trước khi làm đất, gieo giống hoặc bón phân. Không nên gieo bổ sung trên chân ruộng cao, cuối kênh khi chưa xác định được nguồn nước cho ít nhất các giai đoạn mạ, đẻ nhánh và làm đòng.
Phân bón cũng cần được điều chỉnh theo khả năng cung cấp nước. Bón nhiều phân đạm trong thời điểm ruộng khô có thể làm cây tăng nhu cầu nước nhưng bộ rễ không đủ khả năng hấp thu. Khi nước được cấp lại, lượng phân còn tồn trong đất có thể khiến cây phát triển quá xanh, thân lá mềm và dễ bị sâu bệnh.
Nắng hạn trong tháng 06/2026 đang tạo sức ép trực tiếp lên tiến độ xuống giống và sinh trưởng đầu vụ của lúa Hè Thu tại Khánh Hòa. Những vùng chủ động nước vẫn có thể duy trì sản xuất, nhưng cần gieo đúng lịch, chọn giống ngắn ngày và điều tiết nước tiết kiệm. Đối với chân ruộng cao, cuối nguồn hoặc chỉ phụ thuộc vào nước trời, tạm dừng gieo sạ sẽ an toàn hơn so với xuống giống rồi thiếu nước giữa vụ.