Những ngày cuối tháng 06/2026, các vườn sầu riêng tại khu vực phía tây tỉnh Quảng Ngãi bước vào giai đoạn đặc biệt nhạy cảm khi quả đã lớn và vụ thu hoạch đến gần. Nắng nóng gay gắt kéo dài vào ban ngày, sau đó mưa dông phát triển mạnh vào chiều tối, đang tạo ra hai nhóm rủi ro cùng lúc là cây mất nước nhanh trong thời gian nắng và cành mang quả dễ bị tổn thương khi mưa lớn, gió giật xuất hiện đột ngột.
Báo Quảng Ngãi ngày 26/06/2026 cho biết người trồng sầu riêng tại khu vực phía tây tỉnh đang khẩn trương gia cố vườn, chống đỡ cành và buộc từng quả nhằm hạn chế thiệt hại do mưa dông đầu mùa. Đây là biện pháp cần thiết trong bối cảnh nhiều cây đang mang lượng quả lớn, sức nặng tập trung trên các cành ngang và cành xa thân chính.
Quả càng lớn, nguy cơ gãy cành càng cao
Khi sầu riêng bước vào giai đoạn cuối nuôi quả, trọng lượng trên từng cành tăng nhanh. Những cành mang nhiều quả, cành mọc ngang, cành có góc phân nhánh hẹp hoặc từng bị tổn thương trong quá trình chăm sóc thường chịu áp lực lớn hơn.
Trong điều kiện trời yên, cành cây vẫn có thể duy trì được trạng thái cân bằng. Tuy nhiên, khi mưa làm quả, lá và cành bị ướt, tổng trọng lượng mà cây phải chịu sẽ tăng lên. Nếu kèm theo gió giật, cành mang quả dễ bị rung lắc mạnh, nứt tại vị trí phân nhánh hoặc gãy hoàn toàn.
Thiệt hại không chỉ dừng ở số quả rụng. Một cành lớn bị gãy có thể làm rách vỏ thân, tạo vết thương rộng và ảnh hưởng đến khả năng sinh trưởng của cây trong những vụ tiếp theo. Những vết thương hở trong điều kiện ẩm ướt cũng là vị trí thuận lợi để tác nhân gây bệnh xâm nhập.
Việc chống cành, buộc quả và phân tán sức nặng vì vậy cần được hoàn thành trước khi mưa dông xảy ra. Cọc chống phải đủ chắc, đặt trên nền đất ổn định và không tì trực tiếp vào vị trí yếu của cành. Dây buộc quả cần có độ mềm, không siết chặt cuống hoặc làm trầy vỏ quả khi cành chuyển động trong gió.
Nắng nóng trên 39 độ C làm cây mất nước nhanh
Trong các ngày từ 23/06 đến 27/06/2026, Đài Khí tượng Thủy văn Quảng Ngãi liên tục cảnh báo nắng nóng trên diện rộng, khu vực miền núi có nơi nhiệt độ vượt 39 độ C. Mưa rào và dông chủ yếu xuất hiện vào chiều hoặc chiều tối, trong khi phần lớn thời gian ban ngày vẫn có nền nhiệt cao.
Đối với sầu riêng đang nuôi quả, nhiệt độ cao làm lượng nước thoát qua lá tăng nhanh. Nếu đất thiếu ẩm, cây có thể phải điều chỉnh bằng cách giảm hoạt động của lá, hạn chế hấp thu dinh dưỡng và ưu tiên duy trì sự sống thay vì nuôi quả.
Những vườn có tầng đất mỏng, ít chất hữu cơ hoặc hệ thống tưới không đồng đều sẽ chịu tác động rõ hơn. Cây ở rìa vườn, nơi hứng nắng và gió trực tiếp, cũng dễ bị mất nước nhanh hơn cây nằm trong khu vực được che chắn.
Tuy nhiên, tưới quá nhiều nước trong một lần sau khi đất đã khô cũng không phải giải pháp phù hợp. Sự thay đổi độ ẩm quá đột ngột có thể làm môi trường vùng rễ biến động mạnh. Sầu riêng cần được duy trì độ ẩm tương đối ổn định, không để đất khô kéo dài nhưng cũng không để nước đọng quanh gốc.
Mưa chiều giúp hạ nhiệt nhưng không thay thế được tưới chủ động
Mưa rào đầu mùa mang lại lợi thế nhất định cho vườn sầu riêng. Nước mưa giúp hạ nhiệt tán cây, bổ sung độ ẩm cho đất và giảm áp lực tưới trong những ngày nắng nóng. Với những vườn có hệ thống thoát nước tốt, lượng mưa vừa phải có thể hỗ trợ cây tiếp tục nuôi quả.
Tuy nhiên, mưa dông thường xuất hiện cục bộ, thời gian ngắn và phân bố không đều. Một khu vực có thể nhận được lượng mưa lớn, trong khi vườn cách đó không xa vẫn thiếu nước. Vì vậy, người trồng không nên ngừng theo dõi độ ẩm đất chỉ vì xuất hiện một vài trận mưa chiều.
Diễn biến tháng 06/2026 cho thấy thời tiết thay đổi khá nhanh. Ngày 10/06/2026, nhiệt độ tại Quảng Ngãi giảm từ 4 đến 5 độ C so với những ngày trước, mưa rào và dông xuất hiện trên diện rộng. Sau đó, nắng nóng quay trở lại và gia tăng mạnh vào cuối tháng.
Sự luân phiên giữa nắng nóng với mưa dông khiến nhu cầu nước của cây và trạng thái đất thay đổi liên tục. Nhà vườn cần kiểm tra độ ẩm tại vùng rễ, thay vì chỉ quan sát bề mặt đất hoặc dựa vào cảm giác sau mưa.
Đất đọng nước làm tăng nguy cơ bệnh hại
Sầu riêng là cây yêu cầu đất thoáng và thoát nước tốt. Khi mưa lớn làm nước đọng quanh gốc, lượng không khí trong đất giảm, rễ hút nước và dinh dưỡng kém, đồng thời nguy cơ thối rễ và xì mủ thân tăng lên.
Quy trình canh tác sầu riêng an toàn của Cục Bảo vệ thực vật xác định vườn tại vùng đất thấp hoặc thoát nước kém cần có hệ thống mương trong vườn và mương bao quanh. Ở giai đoạn nuôi quả, các bệnh cần đặc biệt lưu ý gồm thối rễ, xì mủ thân, thán thư và thối quả.
Thực tế sản xuất tại một số vùng trồng sầu riêng cũng cho thấy mưa nhiều, mưa to có thể làm cây gãy cành, rụng quả và làm bệnh hại gia tăng. Vì vậy, sau mỗi trận mưa lớn, việc đầu tiên không phải là bón phân hoặc phun thuốc, mà là kiểm tra khả năng thoát nước, các điểm đọng nước và tình trạng thân, cành, quả.
Những quả có vết tổn thương, dấu hiệu thối hoặc bị sâu hại cần được phát hiện sớm. Cành bị nứt phải được xử lý kịp thời, tránh để nước mưa tiếp tục xâm nhập qua vết thương.
Gia cố vườn phải được kiểm tra sau từng trận dông
Việc chống cành và buộc quả không thể thực hiện một lần rồi để nguyên đến khi thu hoạch. Mưa làm đất mềm, cọc chống có thể bị lún hoặc nghiêng. Gió mạnh cũng có thể làm dây buộc dịch chuyển, siết vào cuống quả hoặc cọ xát với cành.
Sau mỗi trận dông, nhà vườn cần kiểm tra toàn bộ cọc chống, dây buộc và những cành mang nhiều quả. Các cành đã bị nghiêng cần được nâng đỡ lại từ từ, tránh kéo mạnh làm tổn thương mô cành.
Những quả nằm sát nhau trong cùng một chùm cũng có thể va đập khi gió mạnh. Quy trình của Cục Bảo vệ thực vật khuyến cáo có thể sử dụng đoạn gỗ hoặc vật liệu phù hợp để kê giữa các quả trong chùm, hạn chế tiếp xúc và tạo khoảng cách thông thoáng.
Trong thời gian có cảnh báo dông, người lao động không nên ở lại dưới những cây cao hoặc tiếp tục chống cành khi sấm sét đã xuất hiện. Công việc gia cố cần hoàn thành vào thời điểm thời tiết ổn định, ưu tiên an toàn cho người trước khi bảo vệ vườn cây.
Không bón phân tùy tiện ngay trước thu hoạch
Ở giai đoạn quả gần đạt độ chín, cây vẫn cần nước và dinh dưỡng nhưng việc bổ sung phải bám sát tình trạng thực tế. Bón quá nhiều phân đạm có thể kích thích cây ra đọt non, làm dinh dưỡng bị phân tán khỏi quá trình hoàn thiện quả.
Quy trình canh tác an toàn yêu cầu việc bón phân trong thời kỳ kinh doanh phải đúng thời điểm và phù hợp từng giai đoạn nuôi quả. Nhà vườn không nên tự ý tăng liều phân chỉ vì thấy lá héo tạm thời trong buổi trưa nắng nóng.
Nếu cần sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, phải xác định đúng đối tượng gây hại, lựa chọn sản phẩm được phép sử dụng và tuân thủ nghiêm thời gian cách ly trước thu hoạch. Phun thuốc khi mưa sắp xảy ra vừa làm giảm hiệu quả, vừa tăng nguy cơ thuốc bị rửa trôi xuống đất và nguồn nước.
Theo dõi thời tiết quyết định khả năng bảo vệ năng suất
Từ nay đến thời điểm thu hoạch, các vườn sầu riêng phía tây Quảng Ngãi vẫn có thể tiếp tục đối mặt với nắng nóng ban ngày và mưa dông vào chiều tối. Mưa vừa phải sẽ bổ sung nước và giảm nhiệt cho cây, nhưng mưa lớn kèm gió giật có thể nhanh chóng chuyển lợi thế thành thiệt hại.
Khả năng bảo vệ năng suất phụ thuộc vào việc duy trì độ ẩm ổn định, thoát nước nhanh, gia cố cành chắc chắn và kiểm tra vườn sau từng đợt thời tiết bất lợi. Với những vườn quả đã đạt độ già cần thiết, kế hoạch thu hoạch cũng nên được sắp xếp vào khoảng thời gian khô ráo, hạn chế kéo dài thời gian quả phải chịu thêm mưa dông và gió mạnh trên cây.