Nhiều vườn nhãn cho năng suất thấp không phải do thiếu phân, mà do bón phân sai thời điểm và mất cân đối NPK. Cây nhãn có chu kỳ sinh trưởng rõ ràng theo từng giai đoạn: phục hồi sau thu hoạch - phân hóa mầm hoa - ra hoa - nuôi trái - tích lũy sau vụ. Mỗi giai đoạn yêu cầu tỷ lệ dinh dưỡng khác nhau. Nếu cung cấp sai, cây sẽ ưu tiên mọc lá thay vì ra hoa, hoặc nuôi trái kém dẫn đến rụng sớm và giảm độ Brix.

• Nhãn lồng Hưng Yên - Tinh hoa hơn 300 năm Phố Hiến
• Đặc điểm hình thái học cây nhãn và ý nghĩa sinh thái trong hệ sinh thái vườn cây ăn trái
• Cây nhãn (Dimocarpus longan) và đặc điểm phân loại khoa học trong hệ thực vật nhiệt đới

Giai đoạn phục hồi sau thu hoạch

- Mục tiêu sinh lý:

• Tái tạo bộ lá mới.
• Phục hồi bộ rễ.
• Tích lũy carbohydrate.

- Nguyên tắc bón phân:

• Tăng đạm ở mức vừa phải.
• Bổ sung hữu cơ.
• Kết hợp lân để phát triển rễ.

- Tỷ lệ tham khảo:

• N cao hơn P và K nhưng không dư thừa.
• Nếu bón quá nhiều đạm, cây sẽ phát triển tán quá mạnh và khó kiểm soát về sau.

Giai đoạn phân hóa mầm hoa

- Mục tiêu sinh lý:

• Tăng tỷ lệ C/N.
• Hạn chế sinh trưởng sinh dưỡng.
• Kích thích chuyển pha sinh thực.

- Nguyên tắc:

• Giảm đạm.
• Tăng Kali.
• Bổ sung vi lượng như Bo.
• Tỷ lệ NPK cần nghiêng về K cao hơn N.

- Đây là giai đoạn quyết định khả năng ra hoa đồng loạt.

Giai đoạn ra hoa

- Mục tiêu:

• Duy trì sức cây.
• Hỗ trợ thụ phấn.
• Tăng tỷ lệ đậu trái.

- Nguyên tắc:

• Không bón nhiều đạm.
• Bổ sung Bo và Canxi.
• Giữ ẩm đất ổn định.

- Đạm dư trong giai đoạn này dễ làm rụng hoa.

Giai đoạn nuôi trái

- Mục tiêu.

• Tăng kích thước trái.
• Nâng cao độ Brix.
• Giảm rụng trái non.

- Nguyên tắc:

• Tăng Kali rõ rệt.
• Bổ sung Canxi để tăng độ chắc mô quả.
• Đạm ở mức cân đối.

- Kali đóng vai trò vận chuyển đường từ lá vào quả, ảnh hưởng trực tiếp đến độ ngọt.

Giai đoạn tích lũy sau thu hoạch

- Sau khi thu hoạch, cây cần phục hồi nhanh để chuẩn bị chu kỳ tiếp theo.

- Nguyên tắc:

• Hữu cơ là nền tảng.
• Cân bằng lại NPK.
• Cải tạo đất nếu cần.

- Đây là giai đoạn quyết định sức khỏe dài hạn của vườn.

Sai lầm phổ biến trong bón phân

- Bón đạm cao quanh năm.

- Không điều chỉnh theo giai đoạn sinh trưởng.

- Thiếu vi lượng.

- Không phân tích đất định kỳ.

- Bón phân theo thói quen thay vì theo sinh lý cây là nguyên nhân chính gây giảm năng suất lâu dài.

Chế độ bón phân NPK phải linh hoạt theo từng giai đoạn sinh trưởng thay vì cố định một công thức chung. Khi hiểu đúng nhu cầu dinh dưỡng ở từng thời điểm, người trồng có thể kiểm soát ra hoa, nâng cao tỷ lệ đậu trái và cải thiện chất lượng thương phẩm bền vững.